۵۸۵مین سالروز ولادت امیرعلیشیر نوایی، نابغه فرهنگ و ادب ترکان جهان

به گزارش آذرانجمن، امیرعلیشیر نوایی نخستین ادیبی است که در تاریخ، نظیره‌ای کامل به زبان ترکی بر «خمسه نظامی» سرود. خمسه او، همانند اثر نظامی گنجوی، از پنج منظومه تشکیل شده و بازتابی روشن از اندیشه، جهان‌بینی و روحیه ترک در قالبی فاخر و ماندگار است.
در میان منظومه‌های این مجموعه، «فرهاد و شیرین» جایگاهی ممتاز دارد.

این اثر که نظیره‌ای بر «خسرو و شیرین» نظامی است، از شاهکارهای مسلم ادبیات ترکی به‌شمار می‌رود. برخلاف نظامی که خسرو پرویز پادشاه ساسانی را محور روایت قرار داده و فرهاد را تنها در بخشی از داستان مطرح می‌کند، در منظومه نوایی، فرهادِ شاهزاده گؤی‌تورک قهرمان اصلی داستان است و کل روایت حول محور او شکل می‌گیرد؛ در حالی که خسرو پرویز نقشی فرعی دارد.

به باور بسیاری از پژوهشگران، منظومه نوایی از نظر تاریخی نیز به واقعیت نزدیک‌تر است. نظامی بنا بر ملاحظات خاص، شخصیت فرهاد را در حاشیه قرار داده، اما نوایی این قهرمان را به مرکز روایت آورده و روایتی متفاوت و هویت‌مند ارائه کرده است.

نوایی خود نیز به برجستگی «فرهاد و شیرین» آگاه بوده است؛ چنان‌که به‌جای آنکه در پایان آخرین منظومه خمسه‌اش («سد اسکندری») هنرنمایی کند، در پایان این منظومه – سومین منظومه خمسه – به رجزخوانی ادبی با بزرگ‌ترین خمسه‌سرایان زبان فارسی همچون نظامی گنجوی، امیرخسرو دهلوی و عبدالرحمن جامی می‌پردازد و جایگاه خویش و زبان ترکی را با صراحت بیان می‌کند.

در پایان این منظومه، نوایی چنین می‌سراید:

نظامی آلسا بردع ایله گنجه
قدم روم اهلینه هم قیلسا رنجه
یئنه خسرو چکیب تیغ زبانی
یوروب فتح ائیله‌سه هندوستانی
یا جامی عجمده وورسا نوبت
عربده داخی چالسا کوس شوکت
اگر بیر قوم گر یوز یوخسا مین‌دیر
معین تورک اولوسی خود منین‌دیر
آلیب من تحت فرمانیمدا آسان
چئریک چکمز ختادان تا خراسان
خراسان دئمه‌کی شیراز و تبریز
قیلمیشدیر نئیی کلکیم شکرریز
کؤنول وئرمیش سؤزومه تورک، جان
همنه یالقیز تورک، بلکیم تورکمان

امیرعلیشیر نوایی بی‌تردید از ستون‌های اصلی ادب ترکی و از چهره‌های ماندگار فرهنگ جهان ترک است.

 

انتهای پیام/