زنگ خطر بحران آب در آذربایجان شرقی؛ افت ۲۱ آبخوان و رکورد منفی مرند

به گزارش آذرانجمن/وحید فاطمی، بررسی‌های تازه شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی نشان می‌دهد که در سال آبی ۱۴۰۲، از میان ۲۵ آبخوان موجود در استان، دست‌کم ۲۱ آبخوان با تراز منفی روبه‌رو بوده‌اند. تنها یک آبخوان در شیرامین اندک رشد مثبت را تجربه کرده و بقیه دشت‌ها با کسری شدید منابع آب زیرزمینی مواجه شده‌اند؛ موضوعی که کارشناسان آن را «زنگ خطر جدی» برای آینده کشاورزی و حیات اجتماعی استان می‌دانند.

مرند؛ بحرانی‌ترین آبخوان کشور

در میان آبخوان‌های استان، مرند بیشترین افت را به خود اختصاص داده است. بنا به آمار رسمی، حجم کسری این دشت در سال گذشته به بیش از ۳۰ میلیون مترمکعب رسیده است. اگر روند بلندمدت افت نیز در نظر گرفته شود، از ابتدای پایش‌ها در دهه ۱۳۶۰ تاکنون، آبخوان مرند مجموعاً ۶۴۳ میلیون مترمکعب کاهش حجم و ۲۱ متر افت سطح ایستابی را تجربه کرده است.

فرماندار مرند نیز پیش‌تر هشدار داده بود که این شهرستان به تنهایی سهمی نزدیک به ۵۰ درصد از کل کسری آبخوان‌های استان دارد و ادامه این روند می‌تواند امنیت آب و کشاورزی منطقه را تهدید کند.

شبستر و تبریز در رتبه‌های بعدی

بعد از مرند، آبخوان شبستر–صوفیان با ۱۵.۷۶ میلیون مترمکعب و آبخوان تبریز با ۹.۴۷ میلیون مترمکعب کاهش حجم، در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفته‌اند. این آمار نشان می‌دهد که بحران محدود به یک شهرستان نیست و تقریباً تمامی مناطق استان با شدت و ضعف مختلف درگیر افت منابع زیرزمینی هستند.

علت‌ها و پیامدها

کارشناسان حوزه آب سه دلیل اصلی برای این بحران عنوان می‌کنند:

۱٫ برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی به‌ویژه در بخش کشاورزی.

۲٫ کاهش تغذیه آبخوان‌ها به دلیل کاهش بارش‌ها و تغییر الگوی بارندگی.

۳٫ چاه‌های غیرمجاز که به شکل گسترده در دشت‌های استان حفر شده‌اند.

پیامدهای این روند، فراتر از کمبود آب آشامیدنی است. افت سطح ایستابی موجب کاهش حاصلخیزی اراضی کشاورزی، تهدید امنیت غذایی، نشست زمین و حتی مهاجرت روستاییان خواهد شد.

هشدار مدیران آب منطقه‌ای

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی، در گفت‌وگو با رسانه‌ها تأکید کرده است که برای جلوگیری از فروپاشی کامل سفره‌های زیرزمینی، باید در دو دهه آینده حدود ۴۰ درصد برداشت آب کاهش یابد. به گفته او، ادامه روند موجود نه‌تنها توسعه کشاورزی، بلکه حیات شهری و صنعتی استان را نیز با خطر جدی مواجه خواهد کرد.

ضرورت تغییر رویکرد

کارشناسان تأکید می‌کنند که برای مهار بحران، اقداماتی چون اصلاح الگوی کشت، استفاده از روش‌های نوین آبیاری، مدیریت برداشت در بخش کشاورزی و برخورد جدی با حفر چاه‌های غیرمجاز ضروری است. بدون این اصلاحات، استان آذربایجان شرقی در آینده‌ای نه‌چندان دور با چالش‌های جدی زیست‌محیطی و اقتصادی روبه‌رو خواهد شد.

انتهای پیام/