سد تاریخی «چووش گولی»

گروه اجتماعی آذرانجمن: بند (سد) تاریخی چووش گولی یکی از آثار تاریخی منحصر به فرد آذربایجان است که بر فراز آبشار و صخره هایی مرتفع در کوهستان شئیور (منطقه ی قره داغ، شهرستان اهر) واقع شده است.

این سد تاریخی که متاسفانه ثبت ملی هم نشده است بنا به گفته ی کارشناسان و با توجه به آثار و مصالح به کار رفته شده متعلق به دوره ی ایلخانی بوده که با استناد به این موضوع می توان گفت قدیمی ترین سازه ی تاریخی موجود در آذربایجان به شمار می رود که آثاری از آن هنوز پا برجاست.

واژه ی چُووش که در فارسی چاووش گفته می شود برگرفته از لغت ترکی چو یا چاو و به معنی جار، اعلان، خطاب و پیش رو لشکر یا کاروان است و در اصطلاح به فردی گفته می‌شده که پیشاپیش امرا و پادشاهان حرکت کرده و متصدی تنظیم امور لشکر و کاروان بوده اند.

نکته ی مهمی که در این میان بسیار جالب است قرار گرفتن این سازه ی تاریخی در نقطه ای ییلاقی و هموار تر نسبت به سایر نقاط کوهستان بوده که در طرفین آن قلعه هایی با کاربری سکونتگاهی و دفاعی قرار داشت است.

در میان مردم اهر روایت است که بخشی از آب ذخیره شده در پشت این سد تاریخی توسط گونگ (لوله های سفالی) به محوطه ی بقعه ی شیخ شهاب انتقال داده می شده است که هنوز هم در هنگام شخم مزارع گونگ ها از دل خاک بیرون می آیند.

پرداختن دقیق به وجه تسمیه ی این اثر تاریخی بی نظیر و پژوهش درباره ی تاریخ بنا و کاربری دقیق آن همت کارشناسان و پژوهشگران را می طلبد، اما آنچه بسیار مهم است ثبت ملی این اثر و مرمت و احیای آن است تا هم بخش مهمی از نبوغ پیشینیان این خطه در مدیریت آب از بین نرود و هم با آبگیری این سد ضمن برطرف شدن نیاز جمعی از کشاورزان پایین دست اثری به سزا در رونق توریسم در آذربایجان داشته باشد.

متن و عکس: امیر یوسفیان اهری