تبریز قدیم در زیر خاک دفن شده است

به گزارش آذرانجمن؛ قادر ابراهیمی، باستان‌شناس و تبریزشناس در گفتگو با آذرانجمن در خصوص وضعیت بافت تاریخی تبریز گفت: تبریز که از دوره صفویان به این سو در اغلب مواقع با عنوان «دارالسلطنه» شناخته می‌شد، بافت تاریخی وسیعی داشت که بخش عمده آن تا پنجاه شصت سال قبل پابرجا بود؛ اما تب ساخت و ساز و توسعه غیراصولی شهر موجب تخریب بخش عمده این میراث ملی شد.

وی ادامه داد: آنچه که امروزه در افکار عمومی به عنوان «تبریز قدیم» شناخته می شود، مجموعه ای از محلات هشتگانه با دروازه های آنها به قدمت بیش از ۲۵۰ سال است که تا پنج دهه قبل سرپا بود و مجموعه کم مانندی از باغات، خانه ها، حمام ها و مساجد، دالان ها و عمارات تاریخی همچون باغشمال، شمس العماره، عمارت صاحب دیوان و … بود که یکی یکی از صفحه روزگار محو شدند. 

این باستان شناس که تجربه کاوش در بافت تاریخی تبریز را در کارنامه خود دارد در ادامه درباره محدوده‌ای که به دنبال خاک‌برداری یک پروژه عمرانی و نشست زمین در راستا کوچه تبریز نمایان شده است عنوان کرد: با توجه به اتفاقات اخیر در خصوص کشفیاتی که بر اثر خاکبرداری در محدوده ای از بازار تاریخی تبریز آشکار شده است، دو مسئله حائز اهمیت است. طی سالیان اخیر شهرداری تبریز اقداماتی در پیرامون بافت تاریخی تبریز انجام داده که دوست داران میراث فرهنگی خاطره‌ی خوشی از اقدامات شهرداری تبریز ندارند. همچنین ربع رشیدی و مقبره الشعراء چندین سال است به حال خود رها شده و برنامه ای در خصوص این پروژه ها چشم نمی‌خورد.

وی افزود: آشکار است که برخی از مسئولین درکی از جایگاه بافت تاریخی تبریز ندارد و بی مسئولیتی مسئولان باعث تخریب اماکن تاریخی تبریز می‌شود. از طرفی‌دیگر ساخت‌و‌ساز های انجام شده‌ی بدون مطالعه اجتماعی و همه‌جانبه پروژه ها و بررسی نکردن جوانب بار ترافیکی پروژه باعث ایجاد تعارض و تخریب در اماکن می‌شود. در چنین موقعیتی معبرگشایی مجدد برای سبک‌تر شدن ترافیک، باعث به وجود آمدن معضل های دیگر می‌شود و به بافت تاریخی آسیب می‌رساند.

وی بیان کرد: بافت فرهنگی تبریز اصلا برای شهرداری تبریز مهم نیست. در بافت تاریخی تبریز ضوابط مصوب شده داریم، اما مسئولان هیچ وقت بر اساس ضوابط مصوبه رفتار و یا اجرا نکرده‌اند و هیچ اقدامی نسبت به تهیه مجوز از میراث فرهنگی نداشته‌اند. طرح تفصیلی خود شهرداری نیز طبق قوانین پیش نرفته و چون تلاش در ساخت مجموعه های تجاری صرفا در جهت درآمد زایی بودند باعث آسیب رساندن مداوم به بافت تاریخی این شهر شدند و به مرور زمان هویت تبریز را از بین برده اند.

این پژوهشگر مطرح کرد: علاوه بر آن از طرفی میراث فرهنگی نظارت قوی و تسلط کافی به بافت تاریخی نداشته و شهرداری در تمام دوره‌ها خودسرانه شب و روز تخریبات خود را در سطح شهر انجام داده اند و این باعث ایجاد معضل های چند وجهی و مشکلات عمده ای شده است.

وی اظهار داشت: باید طرح های به وجود آمده در کمیته بافت تاریخی بحث شود، تا از دیدگاه اجتماعی، ضوابط مصوبه بافت تاریخی و فرهنگی تبریز بررسی شود. اما طی مشاهدات، موارد گفته شده در کمیته حائز اهمیت نبوده و حتی مطرح نشده است. از طرفی مسئولین میراث فرهنگی جهانی باید به این موضوع رسیدگی کنند و شهرداری موظف است در برابر مردم جوابگو باشند که چه کسانی در پشت پرده این تخریبات، بدون مطالعه و مجوز کارشناسی شده دست به این کار ها زده‌اند.

قادر ابراهیمی در خصوص ویژگی بافت تاریخی تبریز عنوان کرد: بافت تاریخی تبریز مانند بقیه شهرها در یک محدوده متمرکز نیست و در تبریز یک بافت تاریخی مرکزی وجود دارد. در دوره ایلخانی بافت مرکزی شهر تبریز به چشم می‌خورد یا شنبه قازان که یک بافت تاریخی فرهنگی مجزا محسوب می‌شود. اما متاسفانه تا به امروز هیچ ضوابط مشخصی برای حفظ این محدوده ها تعیین نشده است. همچنین ما ربع رشیدی را به عنوان محوطه شهرت جهانی می‌شناسیم. مقبره الشعراء، مجموعه مظفریه که متشکل از خانگاه، مدرسه، مسجد و مقبره بود در اثر تخریب برای ساخت پروژه عتیق از بین رفته و تنها بازمانده این مجموعه مسجد کبود است.

وی خاطرنشان کرد: وقتی ما تاریخ تبریز را مطالعه می‌کنیم، پی می‌بریم که تاریخ تبریز تنها متشکل از دوره قاجار نبوده و در اثر زلزله بزرگ تبریز وسعت آن کوچکتر شده و اماکن تاریخی دوره صفویه نیز در زیر خاک این شهر دفن شده است.

گفتگو: عاطف احدپور

انتهای پیام/