حاشیۀ شهر و مسئلۀ ارزش منطقه‌ای

گروه اجتماعی آذرانجمن: گروهی می‌پرسند “چرا انتظار دارید شهرداری برای مناطق حاشیه و محروم، بیشتر هزینه کند، در حالی‌که این مناطق، سهم کمتری در درآمدهای شهرداری دارند؟ آیا این انتظار، ناعادلانه نیست؟”

در پاسخ باید گفت این تلقی که چون فلان مناطق، درآمد کمتری عاید شهرداری می‌کنند پس نباید از امکانات و خدمات بهره‌مند شوند، به سه دلیل نادرست است.

اولاً: اقتصاد شهرداری، صرفاً متکی بر مراکز تجاری یا عوارض ساخت و ساز و… نمی‌چرخد. در نقطه‌ای از شهر، عوارض ناشی از تجارت و ساخت‌وساز، مستقیماً به جیب شهرداری می‌رود و شهرداری «درآمدِ ملموس» و البته آسان کسب می‌کند؛ اما اثر اقتصادی فعالیت نیرویِ کار را در اقتصاد شهری سنجیده نمی‌شود. بسیاری از نیروهای تخصصی، خدماتی و مدیریتی مراکز تجاری، صنعتی، خدماتی و تولیدی شهر، از اهالی مناطق محروم شهر هستند. همان مناطقی که با معیارهای متعارف اقتصاد شهری، درآمدی عاید شهرداری نمی‌کنند! باید وزن و سهم واقعی این نیروهای ارزشمند کار را در کل اقتصاد شهری، محاسبه کرد. شهرداری و نهادهای دیگر، به صورت ناملموس، از سود حاصل از فعالیت این جمعیت کثیر، بهره‌مند می‌شود.

ثانیاً: در ادبیات متعارف شهری، دیگر نمی‌توان شهرها را به بخش‌های جدا از هم و مستقل تقسیم کرد که هیچ نسبتی با هم ندارند. همۀ شهر در هم تنیده شده و تمام بخشهایش از هم تاثیر می‌پذیرند و درهم تاثیر می‌گذارند، از هم خدمت می‌گیرند و به هم خدمت می‌کنند. نیازهایشان متقابل است و سرنوشت همۀ بخش‌ها و مناطق به هم گره خورده است. به اصطلاح، همۀ مناطق شهر «هم‌سرنوشت» هستند. شهر، یک کلِ واحد است. بنابراین، اگر گوشه‌ای از شهر دچار مخاطره شود، محال است نقاط دیگرش، دچار مخاطره نشوند. با این حساب، حتی اگر با مبنای اعتقادی به مسئلۀ حاشیه‌نشینی توجه نکنیم، با حساب و کتابِ منفعت‌طلبانه هم مجاب می‌شویم که مشکلِ محرومان را حل کنیم تا عوارضش، باقی مناطق را درگیر نکند.

ثالثاً: آیا مناطقِ مرغوب و گرانقیمت و پولساز، که اصطلاحاً ارزش منطقه‌ای دارند، خودبخود به این حد از ارزش اقتصادی رسیده‌اند؟ آیا می‌توان نقش سرمایه‌گذاری‌های دولتی و شهرداری را در تحول این مناطق نادیده گرفت؟ وقتی در یک منطقه، پروژه‌ای رفاهی، خدماتی یا شهری اجرا می‌شود، بلافاصله املاک آن منطقه با رشد قیمت روبرو می‌شود؛ چرا؟ چون آن پروژه، ارزش افزوده ایجاد کرد در آنجا. احداث یک خیابان توسط شهرداری، اثر وضعی و فوری دارد در افزایش مطلوبیت منطقه و در نتیجه، تحرک اهالی آن منطقه. بنابراین، نمی‌توان پشت این توجیهات سست پنهان شد و از هدایت برنامه‌های عمرانی و ارائۀ خدمات به مناطق محروم، سر باز زد.

یادداشت: روح الله رشیدی

انتهای پیام/